Bazı yapılar vardır; taştan, ahşaptan yapılmış gibi görünür ama aslında zamandan inşa edilmiştir. Bartın’daki Taşhan da onlardan biri. Önünden her geçişimde aynı duyguyu yaşarım: Sanki acele etmememi ister. “Bir dur,” der gibi. “Bak, dinle, hatırla.”
Taşhan, Bartın’ın merkezinde, kalabalığın tam ortasında ama bir o kadar da kendi içine çekilmiş halde durur.
Taşhan'ın içinde 200 yıllık ıhlamur ağacı Osman Turna’ya ait Ihlamur Kafe, Rahmetli Muharrem ağanın meyhanesi(Ormancı Muharrem Ulus)şimdiki işletmecileri Muharrem ağanın oğlu Faruk Ulus ve torunu Ferdi Ulus’a ait tarihi meyhane, yine Taşhan’ın içinde Faruk Çakıner’e ait tarihi meyhane. Taşhan girişinde merhum Cemal Aliş tarafından kurulan şimdiki sahibi oğlu Esen Aliş’in 102 yaşındaki Bartın Gazetesi ve Azim kitapevi.
Tarihi Taşhan’dan kimler geldi, kimler geçti. TRT Sanatçısı Şenel Gizli, Kemeni Hasan Dağlı, Saz Ustaları Selahattin Çil Süleymanoğlu, Feridun Abancı, Sayın Ersöz, Saz Ustası Bartın’ın Yerel Sanatçısı Kilitçi Hamdi(Hamdi Çepni)Saz Ustası Karaçaylı Ruşen Karaçay, Klarnetçi Mehmet Yiğit, Kemani Küçük Hasan(Hasan Sesver)Vagon Necdet(Necdet Yamakoğlu)Avukat Şeref Yıldız, Avukat Seyit Ahmet Varol, Avukat Burhan Köse, Milletvekili Zekai Altınay, Bartın'ın Duayen Siyasetçisi Mühendis Metin Ulukavak, Muhasebeci Suat Keser, Ömer Kelepir, Emekli Öğretmenler, Selahattin Erol, Bahattin Ünal, Sebahattin Özkök, Çakmak Hoca, Nurten Demirok(Dağlı Emmi) Kamyoncu, Kamyon Karoser Ustası Nazmi Dağlı, Büzcü İbrahim Abi, Eski İl Genel Meclisi Üyeleri Müşteba Şivet, Metin Çakmak, Metin Sarı, Mühendis Dinçer Ünal, Mühendis Turhan Bıçakçı, Uncu Hacı Abi, Önder Çalışkan, Şoför Hasan(Hasan Çetin)Uzun Volkan(Volkan Çetin)Osman Danışman Kaya, Emekli Astsubay Olcay Kocatürk, Erdoğan Urhanoğlu, Tayfun Erol, Ziraat Odasının Efsane Başkanı Rüştü Civak, Eski Öz Bartın Otobüs İşletmecisi Niyazi Çil, Kulüpçü Kâtip Kalyon, Hacı Kafaların Faruk(Faruk Fırıncıoğlu)Jopçu Ali, Antepli, Mehmet Oktay, Kör İrfan Abi( İrfan Ulukavak)Almanyalı Hasan(Hasan Ayhan),(Kuyumcu Remzi)Remzi Küçüktabak, Eski Valilik Basın ve Halkla İlişkiler Müdürü Nurettin Erol, Eski Dostlar Pastaneleri ve İnkum Eski Dostlar Gazinosu Sahibi Necati Kırnapçı, Berber Necdet(Necdet Aldıraklı)Mustafa Aldıraklı, Bartınspor’un Efsane Eski Kalecisi Gürkan Urhan, Turhan Abancı, Terzi Camal, Sabahattin Çavuşoğlu, Altan Çakıner, İbrahim Çilbaş, Çaycı Artist ve şuan daha isimleri aklıma gelmeyen Taşhan müdavimleri hepsi rahmetli oldu göçüp gitti bu dünyadan hepsinin mekânları cennet olsun.
Bugünün telaşlı adımlarına pek uyum sağladığı söylenemez. Zaten derdi de bu değildir. O, geçmişin ayak seslerini saklar avlusunda. Bir zamanlar yük hayvanlarının, tüccarların, pazarlıkların, uzak şehirlerden gelen hikâyelerin yankılandığı o avlu, şimdi daha sessizdir; ama boş değildir.
Bugün Taşhan’a girince ilk fark edilen şey serinlik olur. Yazın bile insanın içini ferahlatan o taş serinliği… Bu serinlik sadece fiziki değil; zihinsel de. Modern hayatın gürültüsü birkaç adım geride kalır. Cep telefonları cebimizde susar, zaman biraz yavaşlar. Belki de Taşhan’ın asıl gücü budur: İnsanı fark etmeden yavaşlatması.
Restorasyonlarla birlikte yeni bir kimlik kazandı Taşhan. El işi ürünler, küçük dükkânlar, çay kahve kokuları… Kimileri “eski ruhu kalmadı” der, kimileri ise “yaşatılıyor” diye savunur. Bana kalırsa ikisi de biraz haklı. Çünkü bir yapıyı tamamen geçmişte donduramazsınız; ama tamamen bugüne de teslim ederseniz kimliğini kaybeder. Taşhan, bu iki uç arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor.
Asıl mesele, Taşhan’a nasıl baktığımız. Onu sadece önünden geçilen bir bina, birkaç fotoğraf karesi ya da kısa bir mola yeri olarak görürsek; evet, sıradanlaşır. Ama onu Bartın’ın hafızası olarak görürsek, anlatacak çok şeyi vardır. Hangi yolları aşarak buraya gelmiş tüccarlar, hangi dertlerle konaklamış yolcular, hangi sevinçler ve hayal kırıklıkları taş duvarlara sinmiştir kim bilir?
Bartın’ın kimliği denince deniz, ırmak, doğa ne kadar önemliyse; Taşhan gibi yapılar da o kadar önemlidir. Çünkü şehirler sadece coğrafyayla değil, hikâyelerle yaşar. Ve Taşhan, bu hikâyelerin sessiz anlatıcısıdır.
Belki de yapmamız gereken şey çok basit: Arada bir yolumuzu özellikle Taşhan’a düşürmek. Avluda bir çay içmek, taşlara dokunmak, etrafa bakmak. Hiçbir şey yapmadan birkaç dakika durmak. Çünkü bazı yerler, bize bir şeyler öğretmek için değil; bizi kendimize biraz daha yaklaştırmak için vardır.
Taşhan da tam olarak böyle bir yer. Bartın’ın kalbinde atan, ama kalabalıkta bağırmayan bir kalp gibi.